محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1544

مرآة البلدان ( فارسى )

صحن جنوبى كه در مقابل حضرت واقع است مسجد گوهرشاد است كه يكى از بناهاى بسيار عاليه و معروف است . خاصه كاشيهاى معرق و غير معرق آن كه با چينيهاى بسيار ممتاز مىتواند برابرى كند . بانى اين بناى عالى گوهرشاد عروس اميرتيمور گوركان است و دراين صحن چهار ايوان و شبستان است و دروب آن از اين قرار است : درى به بازار بزرگ ، درى به محوطهء معروف به پائين پا كه مقبرهء مرحوم شيخ بهائى است ، درى به‌سمت خانهء حاجى ميرزا موسى خان است و درى قبلى كه به معبر عام مىرود . اسامى ايوانها بدين موجب است : ايوان مقصوره با گنبدى بسيار عالى و دو گلدستهء بلند كاشى . دهنهء اين ايوان دوازده ذرع و ارتفاع آن بيست و پنج ذرع و نيم و طول آن سى و چهار ذرع است و ارتفاع گنبدى كه در وسط آن واقع است چهل و يك ذرع و قطر پىهاى ايوان پنج ذرع و ارتفاع هريك از گلدسته‌ها چهل و يك ذرع است . نيز از محسنات اين ايوان آن‌كه از سنهء ششصد و بيست كه بناى آن شده الى حال به هيچ‌وجه محتاج به تعمير نگشته . ايوان سمت حضرت معروف به ايوان دارالسياده كه درى مقابل حضرت دارد و در جنبين آن‌دو كفشكن است . ايوان شرقى ، ايوان غربى ، شبستانهاى اطراف ، محوطهء مسجد معروف به مسجد پيرزن . عمارات رواق مطهر سمت غربى كه به طول واقع شده دارالسياده است كه از سمتى به مسجد گوهرشاد و از سمتى به سقاخانه و ايوان طلاى نادرى منتهى مىشود و از بناهاى گوهرشاد است . سمت شرقى دارالسعاده است كه از بناهاى آصف الدوله است و پائين پاى حضرت واقع است . بالاى آن محوطهء پائين‌پاست و سمت پائين آن ايوان طلاى ناصرى است . سمت شمالى توحيدخانه . ميانهء غرب و شمال سقاخانه و راهرو گلدستهء طلاى شاه عباسى است .